नेपालमा टर्की ले दूतावास खोल्ने सम्भावना बढेसँगै दक्षिण एसियाली भू–राजनीतिमा नयाँ बहस सुरु भएको छ। विशेषगरी भारत ले यस कदमलाई सामान्य कूटनीतिक विस्तारभन्दा बढी रणनीतिक दृष्टिले हेरेको देखिन्छ। भारतीय नीति विश्लेषकहरूका अनुसार टर्कीको नेपाल प्रवेशले क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलनमा असर पार्न सक्ने संकेत देखिएको छ, जसले गर्दा भारतको चासो र चिन्ता दुबै बढेको छ।
पछिल्लो समय टर्कीले विश्वका विभिन्न देशहरूसँग आफ्नो कूटनीतिक, आर्थिक तथा रणनीतिक सम्बन्ध विस्तार गर्दै आएको छ। यही सन्दर्भमा नेपालमा दूतावास खोल्ने तयारीलाई पनि व्यापक अन्तर्राष्ट्रिय पहुँच विस्तारको भागका रूपमा बुझिएको छ। तर भारतले भने यसलाई केवल दुई देशबीचको सम्बन्ध विस्तारको रूपमा मात्र नहेरी, यसको पछाडि गहिरो भू–राजनीतिक उद्देश्य हुन सक्ने आशंका व्यक्त गरेको छ।
विशेषगरी टर्की र पाकिस्तान बीचको निकट सम्बन्धलाई भारतले गम्भीर रूपमा लिएको छ। यी दुई देशबीचको रणनीतिक सहकार्यले नेपालजस्तो संवेदनशील भौगोलिक अवस्थिति भएको मुलुकमा प्रभाव पार्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ। नेपाल र भारतबीच खुला सीमा, सांस्कृतिक निकटता तथा आर्थिक निर्भरता रहेकाले कुनै पनि नयाँ बाह्य शक्तिको सक्रियता भारतका लागि संवेदनशील विषय बन्न सक्छ।
विशेषतः नेपालको तराई क्षेत्रलाई भारतले सुरक्षात्मक दृष्टिले महत्वपूर्ण मान्दै आएको छ। यस्तो अवस्थामा यदि टर्कीले सामाजिक, सांस्कृतिक वा राजनीतिक गतिविधिहरू विस्तार गर्यो भने त्यसको प्रभाव सीमापारिसम्म पुग्न सक्ने चिन्ता भारतीय पक्षमा देखिन्छ। कतिपय विश्लेषकहरूका अनुसार यसले भविष्यमा क्षेत्रीय प्रतिस्पर्धा अझ तीव्र बनाउन सक्छ।
यद्यपि, नेपालका लागि भने यो अवसरका रूपमा पनि हेरिएको छ। टर्कीसँगको कूटनीतिक सम्बन्ध विस्तारले व्यापार, लगानी, पर्यटन तथा विकास सहकार्यका नयाँ सम्भावना खोल्न सक्छ। बहुपक्षीय कूटनीतिक सम्बन्धलाई सन्तुलित रूपमा अघि बढाउने नेपालको नीतिअनुसार नयाँ साझेदारसँग सहकार्य बढाउनु सकारात्मक पक्ष मानिन्छ।
विज्ञहरूका अनुसार नेपालले यस्तो संवेदनशील परिस्थितिमा आफ्नो परराष्ट्र नीति सन्तुलित, स्वतन्त्र र राष्ट्रिय हित केन्द्रित राख्नुपर्ने आवश्यकता झनै बढेको छ। कुनै पनि विदेशी उपस्थिति नेपालको सार्वभौमिकता, सुरक्षा र संवैधानिक दायराभित्र सीमित हुनुपर्नेमा जोड दिइएको छ।
समग्रमा, नेपालमा टर्की दूतावास खुल्ने सम्भावनाले कूटनीतिक अवसरसँगै दक्षिण एसियाली भू–राजनीतिक समीकरणमा नयाँ आयाम थप्न सक्ने देखिएको छ। भारत को बढ्दो चासोले यो विषयलाई क्षेत्रीय शक्ति सन्तुलन र रणनीतिक प्रतिस्पर्धासँग जोडेर हेर्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ।
एसियाली भू–राजनीतिमा नयाँ बहस सुरु
